Τρίτη, 29 Ιανουαρίου 2013

Alfredo Zitarrosa, “φως όπου υπάρχουν μόνο σύννεφα”....μία Βιογραφία.




                    
                                         



Alfredo Zitarrosa, nació en Montevideo, Uruguay, el 10 de marzo de 1936.
Su vida en una zona rural del país hasta su adolescencia, influye notoriamente en lo que será su repertorio, esencialmente de raíz campesina.

Se inicia como cantor profesional en el Perú, en 1963, cuando a instancias de un amigo suyo se presenta en un programa televisivo de la ciudad de Lima. Durante su viaje de regreso al Uruguay, canta en un programa radial de la ciudad de La Paz, Bolivia.

Hasta entonces se había desempeñado como periodista y locutor radial, trabajando en varias emisoras de Montevideo.

Más tarde sería un brillante cronista del célebre semanario “Marcha”, dirigido por Don Carlos Quijano.

La difusión radial sorpresiva de algunas canciones que había grabado a instancias de sus amigos, compañeros de labor, caló hondo en el público oyente, identificado profundamente con su canto, que parece encontrar en Zitarrosa una voz honesta y una forma de cantar “a lo uruguayo”, que da comienzo a una relación que no quebrará ni la propia muerte.

Su debut como cantor profesional en Montevideo, tuvo lugar en el auditorio del SODRE (Servicio Oficial de Difusión Radioeléctrica) en 1964.

Su primer disco publicado, “Canta Zitarrosa”, abrió el camino de la difusión de la música nacional de este género en su tierra, compitiendo en ventas con el fenómeno popular de la época: los “Beatles”. Fue un militante defensor de los derechos de los artistas nacionales y de la producción de estos, como las de Viglietti, Los Olimareños, Capella, Palacios, entre otros, representativos como él del sentir nacional.

Desde 1965 hasta 1988 grabó aproximadamente cuarenta discos larga duración, en diferentes países, fundamentalmente en Uruguay y Argentina.
Recibió en vida innumerables distinciones y premios, aparte de la permantente marca en ventas discográficas, entre las que se destaca la Condecoración con la Orden ‘Francisco de Miranda' por parte del presidente de Venezuela en 1978.

Debido a su militancia política su canción es prohibida en Uruguay a partir de las elecciones de 1971 (prohibición que se consolida con el establecimiento de la dictadura cívico-militar el 27 de junio de 1973). Con el recrudecimiento de la persecución, habiendo sido convencido de que su canto sólo sería útil a la causa del pueblo desde fuera, debe salir al exilio en 1976, primero rumbo a Argentina, hasta el comienzo de la dictadura militar en aquel país, hasta que debe partir (por la misma causa que del Uruguay) para radicar en España donde estuvo residiendo hasta abril de 1979. Desde ese momento vivió en México, donde aparte de cantar, desarrolló actividades periodísticas en el diario “Excelsior” y en “Radio Educación” con su programa “Casi en privado”. Durante este período, a pesar de ser reconocido por él mismo como el menos creativo debido al dolor por el desarraigo, graba y edita varios discos en España, México y Venezuela. Asimismo participa activamente de diversos festivales internacionales, como abanderado de la lucha a favor de la libertad del pueblo uruguayo y de otras naciones oprimidas por gobiernos de corte fascista, y como referente ineludible del canto popular uruguayo y latinoamericano.

Levantada la prohibición de su canto en Argentina en 1983, es contratado para realizar un recital en ese país, oportunidad que es aprovechada por Zitarrosa para acercarse a su tierra, pasando a residir en Buenos Aires, hasta el momento que fuera posible su regreso al Uruguay. Allí realiza –entre otras- una memorable actuación en el estadio de Obras Sanitarias, donde al presentarse ante el público que colmaba el estadio, solicita su permiso: “Ojalá a partir de este momento ustedes me autoricen a seguir cantando a nombre de mi tierra”.

El 31 de marzo de 1984, es recibido por una multitud que lo aclama y lo acompaña, desde el aeropuerto, por todo Montevideo, en una circunstancia que es defida por él mismo como “la experiencia más importante de su vida”, lleno de una emoción profunda de alegría por el rencuentro con su tierra, con los amigos, sus “hermanos”, y la profunda alegría por el regreso a su amado país.

Una vez en su tierra realiza conciertos por todo el país y edita nuevos trabajos discográficos, entre los que presenta la serie “Melodía Larga”, milongas instrumentales para conjunto de guitarras, guitarrón y otros instrumentos de uso típico en el Jazz.

En 1988 edita por primera vez su obra literaria como tal en el libro de cuentos “Por si el recuerdo”, que recopila historias escritas durante sus últimos treinta años.

Su temprano y sorpresivo fallecimiento, en Montevideo, el 17 de enero de 1989, repercutió tan hondamente en el pueblo, en toda la comunidad hispano y latinoamericana, y en otros tantos países, al extremo tal que “el mundo entero fue una limpia e inmensa lágrima”.

Como poeta, integra en sus canciones el sector de mundo que le tocó vivir. Encontró, deshaciéndose, las esquivas palabras que simulan pasiones, historias, fábulas y esperanzas. Encontró, las palabras convenientes, las más precisas para sus descripciones: “Mariposa marrón de madera”; “Puedo enseñarte a volar / pero no seguirte el vuelo”; “Tú no pediste la guerra / Madre tierra, yo lo sé”.

Como músico, componiendo a favor de la guitarra y por milonga, creó un estilo de arreglos “a lo Zitarrosa”, con el sello de su creatividad musical, impuso este género como un estilo popular vivo. Fue impulsor del concepto de la fusión musical en el uruguay, llegando en su último trabajo discográfico a asimilar desde la milonga al rock, continuando la búsqueda de lo que él mismo definó, en 1969, como un “auténtico jazz del sur”, en base a la milonga.

Hombre de prodigiosa erudición, fue un narrador brillante, quien logró además a través de sus “Fábulas Materialistas” (recopiladas y publicadas en libro, por su familia, en el 2001), una sabrosa mezcla surrealista de ciencia, mito y humor.

Pero en Zitarrosa coexistían, además, los insólitos Diamólogos, el entrevistador agudo en “Marcha”, el locutor que creó toda una escuela del decir radial. No debe olvidarse un lejano trabajo crítico de Alfredo sobre “el cantor alienante y el público alienado”. Allí, este hombre de seductora voz, de presencia imponente en el escenario, alertaba al lector sobre posibles alienaciones ante la “figura” de un artista, ante la aureola de un astro que prácticamente invalidaban toda audición crítica; toda audición que realmente atendiera lo que el artista estaba “dando” sobre el escenario. Abreviemos: nos enseñaba que siempre debemos oír críticamente al artista.

Su familia, con el apoyo de amigos y personalidades de la cultura, entre otros, en honor a su ejemplo artístico y ético, en la fecha de su nacimiento, el 10 de marzo del 2004, declara la creación de la Fundación que lleva su nombre, para preservar su legado y trabajar, a favor de la cultura, de los valores humanistas e ideales sociales, como lo hizo Zitarrosa, del mismo modo que él los defendió y cantó.

En opinión del poeta Washington Benavides, Zitarrosa es “un hombre renacentista, atento a todo aquello que significa cambiar la vida”. El poeta Saúl Ibargoyen lo define como “un hombre y un artista con la magia de crear Luz de donde sólo hay tinieblas”.




Ο Alfredo Zitarrosa, γεννήθηκε στο Μοντεβίδεο της Ουρουγουάης, στις 10 Μαρτίου του 1936. Έζησε σε μία αγροτική περιοχή της χώρας μέχρι την εφηβεία του, γεγονός που επηρέασε καθοριστικά αυτό που αργότερα θα αποτελούσε το ρεπερτόριο του, αγροτικής και εργατικής κυρίως ρίζας. Ξεκινάει σας επαγγελματίας τραγουδιστής στο Περού, το 1963, όταν κατόπιν απαίτησης παρουσιάστηκε στην τηλεοπτική εκπομπή ενός φίλου του στη πόλη Λίμα. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της επιστροφής στη πατρίδα του τραγουδάει σε ένα ραδιοφωνικό πρόγραμμα στην πόλη Παζ της Βολιβίας. Από τότε εργάστηκε σαν δημοσιογράφος και σαν ραδιοφωνικός εκφωνητής, σε διάφορους σταθμούς του Μοντεβίδεο. Πολύ αργότερα έγινε ένας λαμπρός χρονικογράφος στη φημισμένη εβδομαδιαία εφημερίδα “Marcha”, υπό τη διεύθυνση του Don Carlos Quijano.

  
Η εκπληκτικά γρήγορη διάχυση κάποιων από τα τραγούδια που έγραψε κατόπιν απαίτησης κάποιων φίλων και συντρόφων του προκάλεσαν αίσθηση στο ακουστικό κοινό, ο τρόπος του έδωσε στο τραγούδι μία χαρακτηριστική, ουσιαστική ταυτότητα· συναντάς στον Zitarrosa μία φωνή έντιμη και έναν ιδιαίτερο τρόπο να τραγουδά, τέτοιον που έδωσε το έναυσμα σε μία σχέση που δεν την έκαμψε ούτε ο ίδιος ο θάνατος. Το επίσημο ντεμπούτο του σαν επαγγελματίας τραγουδιστής στο Μοντεβίδεο έλαβε χώρα στο ακροατήριο του SODRE (Servicio Oficial de Difusión Radioeléctrica) το 1964.
Ο πρώτος του δίσκος κυκλοφόρησε με το τίτλο “Canta Zitarrosa”, άνοιξε το δρόμο για τη εξάπλωση της μουσικής αυτού του είδους στην πατρίδα του, ανταγωνίσθηκε σε πωλήσεις το δημοφιλές φαινόμενο της εποχής του: τους “Beatles”. Ήταν ένας στρατιώτης στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των Ουρουγουανών καλλιτεχνών και του έργου τους όπως των Viglietti, Los Olimareños, Capella, Palacios, μεταξύ άλλων από τους πιο αντιπροσωπευτικούς της πνευματικής ιδιοσυγκρασίας του τόπου το, όπως και εκείνος.
Από το 1965 μέχρι το 1988 ηχογράφησε περίπου σαράντα δίσκους μακράς διάρκειας, σε διαφορετικές χώρες αλλά κυρίως στην Ουρουγουάη και την Αργεντινή. Έλαβε εν ζωή αναρίθμητες διακρίσεις και βραβεία, ξέχωρα από το μόνιμο ρεκόρ στις δισκογραφικές πωλήσεις, ανάμεσα στις οποίες ξεχώρισε η παρασημοφόρηση με τη τιμή ‘Francisco de Miranda' από τη πλευρά του προέδρου της Βενεζουέλας το 1978.
Λόγω της πολιτικής του στράτευσης τα τραγούδια του απαγορεύτηκαν στην Ουρουγουάη μετά τις εκλογές του 1971 ( απαγόρευση που εδραιώθηκε με την εγκατάσταση της πολιτικο-στρατιωτικής δικτατορίας στις 27 του Ιουνίου του 1973). Με τη επιδείνωση των διωγμών άρχισε να πιστεύει ότι το τραγούδι του θα ήταν χρήσιμο για τον λαό που είναι μακριά'', έπρεπε να φύγει στην εξορία το 1976, πρώτη κατεύθυνση Αργεντινή, έμεινε εκεί από την αρχή της στρατιωτικής δικτατορίας στη χώρα μέχρι (για τον ίδιο λόγο που έφυγε από την Ουρουγουάη) να φύγει για την Ισπανία όπου εγκαταστάθηκε εως τον Απρίλιο του 1979. Από εκείνη τη στιγμή έμεινε στο Μεξικό όπου εκτός από το να τραγουδάει ανέπτυξε δημοσιογραφικές δραστηριότητες στην εφημερίδα “Excelsior” και στο “Radio Educación” με το πρόγραμμα “Casi en privado” (“σχεδόν πριβέ”). Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, -που για τον ίδιο ήταν η λιγότερο δημιουργική εξαιτίας του πόνου του ξεριζωμού-, ηχογράφησε και εξέδωσε ποικίλους δίσκους στην Ισπανία, το Μεξικό και στην Βενεζουέλα. Επίσης συμμετείχε ενεργώς σε διάφορα διεθνή φεστιβάλ, σημαιοφόρος στον αγώνα για ελευθερία του λαού της Ουρουγουάης και άλλων χωρών που καταπιέζονταν από φασιστικές κυβερνήσεις, όπως επίσης και την αναπόφευκτη υπεράσπιση του δημοφιλούς τραγουδιού της Ουρουγουάης αλλά και ολόκληρης της Λατινικής Αμερικής.



Μετά την άρση της απαγόρευσης των τραγουδιών του στην Αργεντινή το 1973, έπειτα από συμφωνία καλείται να πραγματοποιήσει ένα ρεσιτάλ στη χώρα, ευκαιρία που δεν άφησε ανεκμετάλλευτη ο Zitarrosa προκειμένου να πλησιάσει στη γενέτειρα του, διαμένει στο Μπουένος Άιρες, μέχρι τη στιγμή που θα ήταν δυνατό να επιστρέψει στην Ουρουγουάη. Εκεί πραγματοποίησε μεταξύ άλλων μία αξιομνημόνευτη πράξη στο στάδιο ''Obras Sanitarias'', με το που παρουσιάστηκε μπροστά στο κοινό, έκανε το στάδιο να σείεται, ζητάει την άδεια τους για να πει: “μακάρι με την ευκαιρία αυτής της στιγμής να συνεχίσω να τραγουδώ στο όνομα της γης μου”.




Στις 31 Μαρτίου του 1984 γίνεται δεκτός από ένα πλήθος να τον επευφημεί και να τον συνοδεύει μέχρι το αεροδρόμιο, από όλο το Μοντεβίδεο, σε μία συγκυρία που θεωρείται για εκείνον σαν “την πιο σημαντική εμπειρία στη ζωή του”, γεμάτος με ένα συναίσθημα βαθύ από χαρά για την επανασύνδεση με τη γενέτειρα του με τους φίλους του, τα αδέρφια του αλλά και για την επιστροφή του στην αγαπημένη του πατρίδα.
Κάποια στιγμή πραγματοποιεί συναυλίες σε όλη τη χώρα και εκδίδει νέες δισκογραφικές δουλειές ανάμεσα στης οποίες τη σειρά “Melodía Larga”, μιλόνγκας ενορχηστρωμένες με τη συνοδεία από κιθάρες, guitarrón , και άλλα όργανα τυπικά της τζαζ.


Το 1988 δημοσίευσε για πρώτη φορά το λογοτεχνικό του έργο, όπως το βιβλίο “Por si el recuerdo” που συνοψίζει διηγήματα των τελευταίων τριάντα χρόνων του. Ο απότομος και απρόσμενος θάνατός του στο Μοντεβίδεο στις 17 Ιανουαρίου του 1989, αντήχησε τόσο θλιβερά στον λαό, σε όλη την ισπανόφωνη κοινωνία και σε τόσες άλλες χώρες, στο σημείο που ''ολόκληρος ο κόσμος ήταν ένα καθαρό και απέραντο δάκρυ''.


Σαν ποιητής, εισήγαγε στα τραγούδια του το μέρος του κόσμου που του έτυχε να ζει. Συνάντησε ξετυλίγοντας τις ντροπαλές λέξεις που περιέγραφαν πάθη, ιστορίες, μύθους και ελπίδες. Συνάντησε λέξεις βολικές και τις πιο ακριβείς για να κάνει τις περιγραφές του: ''πεταλούδα καφέ του ξύλου'', ''μπορώ να σε μάθω να πετάς αλλά όχι να σε ακολουθήσω στο πέταγμά σου''. ''Εσύ δεν ζήτησες το πόλεμο, μάνα γη εγώ το ξέρω''. Σαν μουσικός, συνθέτοντας χάρη της κιθάρας και της μιλόνγκα, δημιούργησε το στιλ ''α λα Zitarrosa'', με τη τεράστια μουσική δημιουργικότητά του έφτιαξε ένα δημοφιλή στιλ γεμάτο ζωντάνια. Με την τελευταία δισκογραφική του δουλειά συνδυάζοντας μουσικά είδη από τη μιλόνγκα μέχρι τη ροκ μουσική, συνέχισε την αναζήτηση αυτού που ο ίδιος καθιέρωσε το 1969, σαν μία αυθεντική τζαζ του νότου, με βάση τη μιλόνγκα.


Άνθρωπος καταπληκτικής ευρυμάθειας, υπήρξε ένας εξαιρετικός αφηγητής ο οποίος πέτυχε επίσης μέσα από τη συλλογή “Fábulas Materialistas” ( Η οικογένειά του συγκέντρωσε και τις δημοσίευσε σε ένα βιβλίο το 2001) μία θαυμάσια μίξη επιστημονικού σουρεαλισμού, μυθολογίας και χιούμορ. Αλλά στον Zitarrosa συνυπάρχουν ασυνήθιστα διάφορες πλευρές: ο κοφτερός δημοσιογράφος της ''Marcha',' ο εκφωνητής που δημιούργησε από μόνος σχολή για την εκφώνηση του ραδιοφωνικού λόγου.. Δεν πρέπει να ξεχνούμε μία δουλειά του Αλφρέντο που ασκεί κριτική σχετικά με τον τρόπο που το κοινό πρέπει να ακούει μουσική. Εκεί αυτός ο άνθρωπος με την σαγηνευτική φωνή και την επιβλητική παρουσία στη σκηνή, κρατώντας τον αναγνώστη σε εγρήγορση απέναντι σε πιθανές ερμηνείες του έργου του, ριζικά απέναντι στη φήμη ενός “άστρου” που πρακτικά ακύρωνε όλη την κριτική ακρόαση όλη την ακρόαση που αντανακλούσε αυτό που πραγματικά έδινε ο καλλιτέχνης στη σκηνή. Εν συντομία μας έμαθε ότι πάντα πρέπει να ακούμε κριτικά τον καλλιτέχνη. Η οικογένειά του με την στήριξη φίλων και προσωπικοτήτων του πολιτισμού, προς τιμή του καλλιτεχνικού παραδείγματός του και του ήθους του, την ημέρα της γέννησης του, στις 10 Μαρτίου, το 2004 ανακοίνωσε τη δημιουργία του ιδρύματος που φέρει το όνομά του, για να διατηρήσει για χάρη του πολιτισμού τη κληρονομιά του, το έργο του, τις ανθρώπινες αξίες και τα κοινωνικά ιδανικά όπως το έκανε ο Zitarrosa, με τον ίδιο τρόπο που τα τραγούδησε και τα υπερασπίστηκε. Σύμφωνα με τον ποιητή Washington Benavides ο Zitarrosa ''είναι ένας άνθρωπος αναγεννησιακός, λαμβάνοντας υπόψη όλο αυτό που σημαίνει να αλλάζεις τη ζωή''. Ο ποιητής Saúl Ibargoyen τον χαρακτηρίζει ''σαν άνθρωπο και καλλιτέχνη με την μαγεία να δημιουργεί φως όπου υπάρχουν μόνο σύννεφα.''







πηγή/sitio:Fundación Alfredo Zitarrosa (www.fundacionzitarrosa.org)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου