Κυριακή, 6 Ιανουαρίου 2013

Τουπαμάρος- Ημερολόγιο Φυλακής. Μαυρίσιο Ροσενκόφ - Νιάτο Φερνάντες


«Τουπαμάρος - Ημερολόγιο Φυλακής» Μαουρίσιο Ροσενκόφ - Νιάτο Φερνάντες Ουιδόμπρα Πρόλογος: Εντουάρντο Γκαλεάνο Μετάφραση/εισαγωγή: Δημήτρης Κουφοντίνας Εκδόσεις Κουκκίδα, 2009 




Εισαγωγή


    Οι απαρχές του Εθνικοαπελευθερωτικού Κινήματος-Τουπαμάρος (Movimiento de Liberación Nacional-Tupamaros) θα έπρεπε να αναζητηθούν γύρω στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Τότε είναι που ξεσπά στην Ουρουγουάη η βαθιά διαρθρωτική κρίση που θα «λατινοαμερικανοποιήσει» τη χώρα η οποία, σύμφωνα με το επίσημο ιδεολόγημα, ήταν η Ελβετία της Νότιας Αμερικής. Όπως και νάχει, ένα σταθερό πολιτικό σύστημα αρχίζει να κλονίζεται και να απονομιμοποιείται όσο η εξαρτημένη ολιγαρχία ρίχνει τα βάρη της κρίσης στις πλάτες των ασθενέστερων. Το 1955 είναι επίσης η χρονιά που ο Ραούλ Σεντίκ αφήνει το φοιτητικό κίνημα και, λίγο πριν πάρει το πτυχίο του δικηγόρου, ξεκινά ένα μακρύ ταξίδι στην ενδοχώρα. Επί επτά χρόνια θα μοιραστεί τη ζωή και τους αγώνες των πιο ταπεινών εργαζομένων, των εργατών γης στους ορυζώνες και στις φυτείες ζαχαροκάλαμου. Θα καταγγείλει τη βία και την εκμετάλλευσή τους. Θα οργανώσει συνδικάτα, απεργίες, καταλήψεις γης και εγκαταστάσεων βορειοαμερικανικών εταιρειών που λυμαίνονται την ενδοχώρα. Αυτό το μαχητικό κίνημα των εργατών γης θα αντιμετωπίσει την πιο άγρια καταστολή: Τον κίτρινο συνδικαλισμό που χρηματοδοτείται από την CIA, τα επίσημα αστυνομικά σώματα, παρακρατικούς, καθώς και φασιστικές συμμορίες. Τότε είναι που ο Σεντίκ θα γράψει: «Το καθεστώς στη χώρα μας έχει ένα πρόσωπο και ένα προσωπείο. Εδώ έπεσε εντελώς το προσωπείο και αποκαλύφθηκε το θηριώδες πρόσωπο, που ανακαλεί στη μνήμη τα μακάβρια δόντια του φασισμού».

Το 1962 πραγματοποιείται η μεγάλη πορεία των κανιέρος, των εργατών ζαχαροκάλαμου στην πρωτεύουσα. Το κίνημά τους συναντιέται με το κίνημα των εργαζομένων της πόλης. Εκεί, στο μεγάλο υπόγειο του κτιρίου της Συνομοσπονδίας Εργαζομένων όπου έχουν κατασκηνώσει οι απεργοί, ανάμεσα σε παιδιά που τρέχουν, γυναίκες που μαγειρεύουν και κανιέρος που συζητούν, θα γίνει ο πρώτος συντροφικός και αλληλέγγυος κύκλος μάτε. Αυτοί που συμμετείχαν σ’ αυτόν τον πρώτο κύκλο συζητήσεων θα αποτελέσουν τη μαγιά του Συντονιστικού και μετέπειτα του MLN-Τουπαμάρος. Ο κύκλος θα διευρυνθεί, οι συζητήσεις θα ακολουθούν η μία την άλλη. Μιλούν για τον συντονισμό των αγώνων, για την εμβάθυνση των μεθόδων πάλης, για το πώς θα προωθηθούν οι κοινωνικοί αγώνες, για την αυτοάμυνα απέναντι στους παρακρατικούς. Μιλούν ακόμη για την πολιτικοστρατιωτική οργάνωση, την επανάσταση της Κούβας, την Επανάσταση.
Είναι η εποχή των μεγάλων προσδοκιών. Λίγο καιρό πριν έχει νικήσει η Κουβανέζικη Επανάσταση, έχει αποδειχθεί ότι μια μικρή πολιτικοστρατιωτική οργάνωση μπορεί να δημιουργήσει την εστία (φόκο) που θα ανάψει τη φωτιά στον κάμπο, έχει αποδειχθεί ότι η σοσιαλιστική ουτοπία μπορεί να υλοποιηθεί. Το επαναστατικό κύμα διατρέχει ολόκληρη την αμερικανική υποήπειρο, τα βουνά της από το Μεξικό και τη Γουατεμάλα μέχρι την Αργεντινή γνωρίζουν ξανά αντάρτικα, οι λαοί ξαναπιάνουν το νήμα των απελευθερωτικών και κοινωνικών αγώνων του Μπολιβάρ, του Αρτίγας, του Τούπακ Αμάρου, του Ζαπάτα.

Όμως η Ουρουγουάη δεν έχει βουνά, δεν έχει δάση. Το αντάρτικο σ’ αυτή την επίπεδη χώρα με την αλληλοδιαδοχή των καταπράσινων ομαλών λόφων δεν βρίσκει φιλική γεωγραφία για να αναπτυχθεί. Είναι μια μικρή χώρα 2,5 περίπου εκατομμυρίων κατοίκων, οι μισοί από τους οποίους είναι συγκεντρωμένοι στην πρωτεύουσα Μοντεβιδέο. Μια πόλη όπου όλοι γνωρίζουν όλους και οτιδήποτε γίνεται το μαθαίνουν γρήγορα οι πάντες. Αυτό όμως θα είναι το έδαφος όπου θα αναπτυχθεί ένα απ’ τα σημαντικότερα αντάρτικα πόλης, το οποίο θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για πολλούς αγωνιστές σ’ όλον τον κόσμο που επιχειρούν να ανιχνεύσουν τα σκολιά μονοπάτια της επανάστασης.
Η εναρκτήρια πράξη αυτού που θα εξελιχθεί σε MLN-T δίνεται τον Αύγουστο του 1963. Έπειτα από μήνες συζητήσεων και προετοιμασίας πραγματοποιείται η πρώτη ενέργεια: Οι κανιέρος της Μπέλα Ουνιόν ετοιμάζουν κατάληψη ενός εγκαταλειμμένου λατιφούντιου 22.000 εκταρίων και θα χρειαστούν όπλα για να αμυνθούν. Η ομάδα που έχει σχηματιστεί γύρω από τον Σεντίκ τα παίρνει από τη λέσχη σκοποβολής Tiro Suizo, ένα τροχαίο ατύχημα όμως θα οδηγήσει τον Σεντίκ στην παρανομία. Γύρω του δημιουργείται ένα δίκτυο προστασίας και αλληλεγγύης από ομάδες και μεμονωμένους αγωνιστές το οποίο θα αποτελέσει τη βάση της δομής του MLN-T.
Η απόφαση του Σεντίκ και των συντρόφων του να περάσει στην παρανομία είχε μια διπλή σημασία: Για τους ίδιους σήμαινε ότι έκαιγαν πλέον τα ίδια τους τα καράβια, αφοσιώνονταν «ψυχή τε και σώματι» στην επανάσταση. Για τον λαό θα ήταν ο συμβολισμός της εξέγερσης που αντιπροσώπευε η παρανομία του. Στις κινητοποιήσεις των εργατών γης, στις πορείες τους τα επόμενα χρόνια προς την πρωτεύουσα, αλλά και στις φοιτητικές και λαϊκές κινητοποιήσεις κεντρικό σύνθημα θα ήταν Por la tierra y con Sendic (Για τη γη και με τον Σεντίκ).

Την οργάνωση την αποτέλεσαν άνθρωποι που προέρχονταν από διαφορετικές πολιτικές και συνδικαλιστικές εμπειρίες. Σοσιαλιστές και κομμουνιστές, χριστιανοί ριζοσπάστες και αναρχικοί συνδιαμορφώνονταν μέχρι να διαμορφωθεί το κοινό «στυλ τούπα» που θα τους χαρακτηρίσει. Τους ενώνει το όραμα της σοσιαλιστικής κοινωνίας, τους ενοποιεί η απόφαση του ένοπλου αγώνα. Τα λόγια διαιρούν, η πράξη ενώνει, ήταν ένα από τα κεντρικά τους συνθήματα. Γνώριζαν βέβαια ότι όπως όλα τα συνθήματα είναι κι αυτό απλουστευτικό, ότι υπάρχουν λόγια που ενώνουν και πράξη που χωρίζει, τότε όμως ήταν μια ζωογόνα ανάσα στο τέλμα των στείρων ρητορειών όλου του φάσματος των οργανώσεων του κινήματος που έψαχναν τα λόγια που θα τους χώριζαν.
Τα πρώτα χρόνια ήταν χρόνια συσσώρευσης και δημιουργίας υποδομών. Η υπομονή και η σύνεση είναι σημαντικές αρετές των Τουπαμάρος. Συγκεντρώνουν όπλα, εκρηκτικά, χρήματα. Λύνουν δύσκολα τεχνικά προβλήματα. Χτίζουν μπερετίνες και τατουσέρας (κρύπτες σε κτίρια ή στο έδαφος, στην ενδοχώρα, αντίστοιχα). Πράγματα που αργότερα θα φαίνονταν απλά και αυτονόητα, στην πραγματικότητα απαιτούσαν άπειρες ανθρωποώρες αναζητήσεων, υψηλή ευφυΐα, φαντασία, λαϊκή εφευρετικότητα και πρωτοβουλία. Αυτές οι αρετές θα χαρακτηρίσουν και τις δυναμικές τους ενέργειες. Από τις πιο απλές, όπως οι καταλήψεις εργοστασίων ή κινηματογράφων και διανομή προκηρύξεων, έως τις πιο σύνθετες όπως η κατάληψη μιας πόλης ολόκληρης επί αρκετές ώρες. Ή τις πιο εντυπωσιακές όπως η κατάσχεση φορτηγών αυτοκινήτων μεγάλων σουπερμάρκετ και διανομή τροφίμων (τις φτωχογειτονιές). Αυτό όμως που χαρακτήριζε κυρίως την ένοπλη δράση του MLN-T ήταν η ελαχιστοποίηση της χρήσης βίας και η μεγάλη προσοχή που έδιναν στην κλιμάκωση της δράσης τους ώστε να μην υπερβαίνει το επίπεδο συνείδησης και κατανόησης του λαού. Φρόντιζαν να συντονίζουν πολιτικά και ποιοτικά την αντάρτικη πράξη με αυτήν του λαϊκού κινήματος. Και, ακριβώς, η αυτοκριτική τους για την ήττα του 1972 αναφέρεται στη διαφορά ρυθμού, αρμονίας ανάμεσα στο μαζικό και στο ένοπλο κίνημα.
Το MLN-Τουπαμάρος δεν ήταν ένα εξωτικό δημιούργημα μιας διανοουμενίστικης ελίτ. Ήταν καρπός της οικονομικής κρίσης, ήταν απάντηση στη βία της ολιγαρχίας κατά του λαού. Ήταν δημιούργημα του λαϊκού κινήματος, ένα από τα στοιχεία του λαϊκού κινήματος. Ήταν γέννημα του περιβάλλοντός του, μέσα στα ιστορικά πλαίσια που διαμόρφωσε ο συσχετισμός δυνάμεων στην αμερικανική υποήπειρο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απάντηση που μας έστειλε ο Ελεουτέριο Ουιδόμπρο όταν τον ρωτήσαμε, μέσω της Ελένης Γραβάνη, για το περιεχόμενο και την προέλευση του Cielito 69, του λαϊκού τραγουδιού που έγινε ο ύμνος των Τούπας.
«Δεν ξέρω αν το Cielito del 69 αναφέρετε σε κάποιο συγκεκριμένο περιστατικό, η αλήθεια όμως είναι ότι το 1969 ήταν ένας χρόνος σύγκρουσης, ήταν η χρονιά των μεγάλων εργατικών απεργιών. Σ’ αυτές τις απεργίες χιλιάδες εργαζόμενοι συνελήφθησαν και στοιβάχτηκαν στα στρατόπεδα. Στις κινητοποιήσεις των φοιτητών και τις συγκρούσεις πολλοί έπεσαν νεκροί ή τραυματίες. Είναι η χρονιά που το MLN-T καταλαμβάνει την πόλη Πάντο, το MLN-T πραγματοποιεί ένα εντυπωσιακό άλμα από άποψη μελών. Η Βουλή ψηφίζει μέτρα έκτακτης ανάγκης. Συνολικά, το 1969 είναι μια χρονιά ριζοσπαστικοποίησης των λαϊκών αγώνων εναντίον του δεσποτισμού, και πάντα σκέφτομαι ότι το Cielito del 69 είναι ένας φόρος τιμής σ’ αυτούς τους αγώνες. Νάχεις υπόψη ότι το Cielito είναι ένας παλιός σκοπός, το τραγουδούσαν οι γκαούτσο μας, βάζοντάς του στίχους κατά της ισπανικής κυριαρχίας μια απ’ τις πιο καλές εκδοχές του είναι το Cielito των Τουπαμάρος».
Όταν το 1972 οι Ενιαίες Δυνάμεις (Στρατός, Αστυνομία, Κυβέρνηση) εξαπέλυσαν την άγρια επίθεσή τους στον ουρουγουανικό λαό, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του γενικού επιτελείου:
Συνέλαβαν περίπου 5.000 Τουπαμάρος. Ανακάλυψαν 247 κρύπτες στην πρωτεύουσα και την ενδοχώρα.


Ανακάλυψαν 2 υπόγεια νοσοκομεία-χειρουργεία πλήρως εξοπλισμένα, υπόγεια εργαστήρια, υπόγειο σκοπευτήριο.
Ανακάλυψαν τη λαϊκή φυλακή.
Για μια χώρα 2,5 εκατομμυρίων κατοίκων ο αριθμός των 5.000 Τουπαμάρος που συνελήφθησαν, αν προσθέσουμε και περίπου 1.000 που κατάφεραν να διαφύγουν, δείχνουν τις διαστάσεις του κινήματος, το ρίζωμά του στην κοινωνία.
Η εμπειρία του MLN-T και κυρίως οι δικές τους σκέψεις, τα δικά τους κείμενα, ανήκουν πλέον στην παγκόσμια επαναστατική κληρονομιά, εδώ δεν μπορούσαμε να επεκταθούμε. Θα παραπέμψουμε απλώς στις πηγές, κυρίως στον δικό τους λόγο, καθώς και στα βιβλία του κυριότερου θεωρητικού τους τότε, του Ρεζί Νεμπρέ.
– E.E. Huidobro, Historia de los Tupamaros, ΤΑΕ, Μοντεβιδέο, 1986.
– MLN, Adolfo Wasem, El Tupamaros, ΤΑΕ, Μοντεβιδέο, 1989. – MLN, Actas tupamaras, ΤΑΕ, Μοντεβιδέο, 1989. – F. Leicht, Una biografia de Zabalza, Letraeñe, Μοντεβιδέο,
2007. – Ρεζί Ντεμπρέ, Η κριτική των όπλων, Σύγχρονα κείμενα, μτφ.
Δάφνη Αμαράντου, χχε.
Θα κάνουμε μόνο μια πολύ συνοπτική χρονολογική αναφορά της πορείας και της εξέλιξής τους.
1955 Ξεσπά βαθιά, δομική οικονομική κρίση. Μεταξύ 1955 και 1969 το πέσο υποτιμάται, η σχέση του με το δολάριο από 1:2 γίνεται 1:250.
1958 Το σπουδαστικό κίνημα ανατρέπει την ψήφιση ενός νόμου-πλαίσιο. Η κυβέρνηση Μπάτλερ πέφτει.
1959 Νίκη της Κουβανέζικης Επανάστασης.
1959-62 Δυναμικοί μαζικοί αγώνες σε όλη τη χώρα. Δημιουργούνται επιτροπές αλληλεγγύης στην Κούβα και ομάδες αυτοάμυνας απέναντι στις επιθέσεις ακροδεξιών συμμοριών.


1962 Πρώτη πορεία των κανιέρος στο Μοντεβιδέο. Δημιουργία του Συντονιστικού από τις ομάδες και τους ανεξάρτητους που τους στηρίζουν. Πρώτες συζητήσεις για τη δημιουργία μιας πολιτικοστρατιωτικής οργάνωσης.
1963 Το βιβλίο του Τσε Γκεβάρα «Ανταρτοπόλεμος: μια μέθοδος» κυκλοφορεί ευρύτατα. Απαλλοτρίωση όπλων από το Tiro Suizo. Ο Σεντίκ περνά στην παρανομία. Παραμονή Χριστουγέννων καταλαμβάνουν φορτηγά μεγάλων σουπερμάρκετ φορτωμένα τρόφιμα και τα μοιράζουν σε φτωχογειτονιές του Μοντεβιδέο.
1964 Δεύτερη πορεία των κανιέρος με κεντρικό σύνθημα Por la Tierra y con Sendic. Η παραδοσιακή Αριστερά λάμπει με την απουσία της. Το Συντονιστικό αποφασίζει την εξέλιξή του σε οργάνωση. Προκρίνει την υπομονετική συσσώρευση δυνάμεων, τόσο σε πολιτικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο. Κυκλοφορεί χέρι με χέρι το πρώτο του ντοκουμέντο με τίτλο «Κανένα πρόβατο δεν σώθηκε βελάζοντας». Καταλήγει με το σύνθημα: Οπλίσου και περίμενε.
1964-1965 Έντονες φήμες για πραξικόπημα. Στις εφημερίδες εμφανίζονται ειδήσεις για απαλλοτριώσεις όπλων, εκρηκτικών και χρημάτων. Το Συντονιστικό οργανώνει την αλληλεγγύη στο κίνημα των εργατών γης και των εργαζομένων στην πόλη.
1965 Σημειώνονται 657 απεργίες και καταλήψεις εργοστασίων. Αποφασίζεται να υπογράφεται η δράση της νέας οργάνωσης με το αστέρι και το όνομα MLN-Τουπαμάρος. [Τούπακ Αμάρου ήταν ο ιθαγενής απόγονος των Ίνκας που ήταν ηγέτης μιας εξέγερσης κατά των Ισπανών κατακτητών στα τέλη του 18ου αιώνα. Τουπαμάρος ονόμαζαν κοροϊδευτικά οι κατακτητές τους αντάρτες πατριώτες στον πόλεμο της Ανεξαρτησίας των αρχών του 19ου αιώνα. Θα μπορούσε να γίνει μια αντιστοίχηση με τους δικούς μας Κλέφτες.] Τρίτη πορεία των κανιέρος, 60 ημερών και 800 χιλιομέτρων. Όπου περνάνε γίνονται δεκτοί με ενθουσιασμό και αλληλεγγύη. Πρώτο συνέδριο του MLN-Τ. Εκλογή τριμελούς εκτελεστικής γραμματείας από τους Σεντίκ, Ουιδόμπρο, Ριβέρο.
1966 Ευφυές ριφιφί σε μεγάλο οπλοπωλείο. Ο Ενρίκε Έρο, γνωστό στέλεχος της Ουρουγουανικής Αριστεράς δημοσιεύει ένα ποίημα αφιερωμένο στον Σεντίκ. Σε μια σύγκρουση πέφτει νεκρός ο


Κάρλος Φλόρες, από τα ιδρυτικά μέλη του κινήματος. Η αστυνομία βρίσκει άκρη, πραγματοποιεί συλλήψεις, βασανιστήρια. Οι περισσότεροι Τουπαμάρος περνούν στην παρανομία. «Υποτιμήσαμε τον εχθρό», θα πουν αργότερα.
1967 Έτος αναδίπλωσης και αναδιοργάνωσης. Αργά, υπομονετικά, συστηματικά δημιουργούνται οι υποδομές. Πολλή σκέψη και περίσκεψη. Δημοσιεύεται ένα πολύ σημαντικό ντοκουμέντο, οι «Τριάντα ερωτήσεις σε έναν Τουπαμάρο». Άλλη μια χρονιά μαχητικών μαζικών αγώνων. Απεργίες στις τράπεζες, τον τύπο, τα εργοστάσια. Γενικές απεργίες, φοιτητικές και εργατικές διαδηλώσεις. Άγρια καταστολή. Δημοσιεύεται και κάνει πάταγο το μήνυμα του Τσε στην Τριηπειρωτική για τη δημιουργία «ενός, δυο... πολλών Βιετνάμ» στην Αμερική. Εκατοντάδες συλλήψεις διαδηλωτών και απεργών. Ο Οκτώβρης του ’67 φέρνει την κακή είδηση: Ο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα έπεσε στα βουνά της Βολιβίας.
1968 Ολοκληρώνεται η ανασυγκρότηση του MLN-T. Χωρίζεται σε δύο κολώνες, στη μία διοικητές είναι ο Σεντίκ και ο Ουδόμπρο, στην άλλη ο Μαρενάλες και ο Μανέρα. Το παράδειγμα του Τσε, η συνέπεια και η θυσία του φέρνουν κατά κύματα νέους αγωνιστές στους Τούπας. Ο πληθωρισμός βρίσκεται στο 60%, οι πραγματικοί μισθοί μέσα σε μια δεκαετία έχουν μειωθεί σχεδόν στο μισό, πολλοί εργαζόμενοι μεταναστεύουν. Το επαναστατικό εργαλείο του MLN-T τίθεται στην υπηρεσία του ουρουγουανικού λαού, η ιστορία των Τουπαμάρος πλέον συνυφαίνεται με την ιστορία των αγώνων του λαού. Πραγματοποιείται το 2ο Συνέδριο. Χωρίζεται σε πέντε κολώνες. Οι πρώτοι νεκροί, οι πρώτοι φυλακισμένοι, οι πρώτοι βασανισμένοι. Το κομάντο Κάρλος Φλόρες, απαλλοτριώνει 600 κιλά ζελατοδυναμίτιδας.
1969 Μεγάλη απαλλοτρίωση 220.000 δολαρίων από το Καζίνο Σαν Ραφαέλ. Επιστρέφουν τα χρήματα της μισθοδοσίας του προσωπικού. Με τα χρήματα αυτά πραγματοποιείται η οργανωτική ανάπτυξη, δημιουργείται ένα ολόκληρο δίκτυο υποδομών. Διακόπτουν τη ραδιοφωνική μετάδοση του τελικού της Κόπα Λιμπερταδόρες και μεταδίδουν μήνυμα σε εθνικό δίκτυο. Με επιστολή ζητούν συγγνώμη από τον εκφωνητή. 


Πραγματοποιούν ένοπλη έρευνα στο σπίτι του υπουργού Γεωργίας. Από άλλες έρευνες βρίσκουν στοιχεία για τη διαφθορά και τη διαπλοκή με τη ολιγαρχία και τα δημοσιοποιούν. Κατάληψη της πόλης Πάντο. Το 1969 είναι η χρονιά των μεγαλύτερων εργατικών κινητοποιήσεων και λαϊκών αγώνων.
1970-1971 Σημειώνεται αλλαγή στρατηγικής των Τουπαμάρος. Ανεβάζουν κατά πολύ το επίπεδο και τη συχνότητα των ενεργειών τους. Δημιουργούν ένα σύστημα λαϊκής δικαιοσύνης στο όνομα των εργαζομένων. Σε μια περίοδο 21 μηνών πραγματοποιούνται οι απαγωγές ενός δικαστή, ενός εισαγγελέα, δύο πρακτόρων της CIA, δύο προξένων, ενός πρεσβευτή, ενός υπουργού. Εκτελούνται βασανιστές, εξαπολύεται ένα κύμα βομβιστικών επιθέσεων κατά της ολιγαρχίας, των βορειοαμερικανικών εταιρειών, της δικαιοσύνης, του τύπου. Σχηματίζεται και «επίσημα» η πολιτική πτέρυγα του MLN-T, το Κίνημα Ανεξαρτησίας 26 Μάρτη, το οποίο αργότερα εντάσσεται στο Φρέντε Άμπλιο, το μέτωπο των οργανώσεων της Αριστεράς. Η ιστορική ηγεσία βρίσκεται στη φυλακή Πούντα Καρέτας ήδη από τον Αύγουστο του 1970. Έχει αναλάβει η «νέα» με τους Μπερέτα, Βάσεμ και Ροσενκέφ. Τον Σεπτέμβριο του 1971 γίνεται η μεγάλη θεαματική απόκρουση από τη φυλακή Πούντο Καρέτας. 111 Τουπαμάρος μέσα από ένα τούνελ, ανάμεσά τους και όλης της παλιάς ηγεσίας.
1972 Είναι η χρονιά της ήττας των Τουπαμάρος. Οι Ενιαίες Δυνάμεις, ο στρατός και οι αστυνομίες, με την καθοδήγηση των βορειοαμερικανών συμβούλων, εξαπολύουν μια χωρίς προηγούμενο επίθεση. Η χώρα μετατρέπεται σε ένα απέραντο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Μαζικές φυλακίσεις, άγρια βασανιστήρια, εξαφανίσεις. Λίγο αργότερα ο στρατός αναλαμβάνει και τυπικά τη διακυβέρνηση της χώρας. Η Ουρουγουάη βυθίζεται σε μια μακριά νύχτα. Για τους 9 όμως της ηγεσίας του MLN-Τουπαμάρος ετοιμάζουν μια ακόμη βαθύτερη νύχτα, νύχτα που θα διαρκέσει 11 χρόνια.


Το βιβλίο

Τους πήραν απ’ τα κελιά μια νύχτα του Σεπτέμβρη του 1973, τους ξεχώρισαν από το σώμα των 3.000 φυλακισμένων συντρόφων τους. Τους χώρισαν σε τριάδες. Ο Σέντικ, ο Μαρενάλες και ο Σαμπαλσα. Ο Βάσεμ, ο Ενγκλέρ και ο Μανέρα. Ο Ουιδόμπρο, ο Ροσενκέφ και ο Μουχίκα. Δεμένα χέρια, δεμένα μάτια, κουκούλα στο κεφάλι. Τους ρίχνουν στις καρότσες των στρατιωτικών καμιονιών. Αρχίζει για τους εννέα ομήρους της ηγεσίας των Τουπαμάρος ένα μακρύ ταξίδι μέσα στη νύχτα, ένας περίπλους σε όλα τα στρατόπεδα της ενδοχώρας.
Κάθε τριάδα ομήρων είναι χρεωμένη σε κάθε μία από τις Μεραρχίες του στρατού. Τη λογική των μεταγωγών τους από στρατόπεδο σε στρατόπεδο θα τη μάθουν χρόνια αργότερα: θα εξαρτηθεί από το πώς θα κατανείμει ο διοικητής της κάθε μεραρχίας τα σχετικά κονδύλια του προϋπολογισμού που συνοδεύουν τους ομήρους. Ο διοικητής της ΙΙΙ Μεραρχίας προτιμά να κρατά ο ίδιος τα λάφυρα και τα «τρόπαια» που αντιπροσωπεύουν οι όμηροι, έχει πάντα τα υπόγεια, διαστάσεων ενός μέτρου επί 1.90, κελιά και τα ταμεία του γεμάτα, ο διοικητής της IV Μεραρχίας που έχει βλέψεις για το ανώτατο αξίωμα της χούντας που κυβερνά την Ουρουγουάη κατανέμει τη «δική» του τριάδα, Ουιδόμπρο-Ρονεσκόφ-Μουχίκα, στους διοικητές των έξι στρατοπέδων. Αυτή είναι και η λογική των μετακινήσεών τους.
Τη λογική όμως της ειδικής μεταχείρισής τους θα τη βιώσουν και θα την αντιληφθούν σύντομα. Την περιέγραψε ο διοικητής της φυλακής Λιμπερτάδ, Αρκίμεδες Μασιέλ: «Αφού δεν τους εξοντώσαμε όταν τους πιάσαμε και αφού αργά ή γρήγορα θα πρέπει να τους αφήσουμε, ας επωφεληθούμε από τον χρόνο που τους έχουμε στα χέρια μας για να τους τρελάνουμε». Η τεχνική αυτή διδάσκεται από τους Βορειοαμερικανούς ειδικούς του αντιανατρεπτικού πολέμου και συνίσταται στον συνδυασμό της απόλυτης απομόνωσης με την αδιάκοπη σωματική και ψυχική βία. Αρχικά, τους χωρίζουν από τους υπόλοιπους κρατούμενους. Τους χωρίζουν σε τριάδες. Τους ξεχωρίζουν μεταξύ τους. Καταστρέφουν κάθε έννοια κοινότητας, συλλογικότητας και στη συνέχεια επιδράμουν στον κάθε απομονωμένο κρατούμενο, τον σφυροκοπούν αδιάκοπα σωματικά και ψυχολογικά μέχρι να διαλύσουν την ατομική του υπόσταση, να αποδομήσουν την προσωπικότητά του.

Τους αφαιρούν κάθε σταθερά από τη ζωή τους. Στο κελί δεν υπάρχει κανένα αντικείμενο, ούτε καν κρεβάτι. Δεν υπάρχουν σταθερές ώρες για το ελάχιστο φαγητό, τον ύπνο ή το μπάνιο. Συνεχής επιτήρηση και συνεχείς έρευνες (σε τι;) ανατρέπουν τον προσωπικό χώρο, αναιρούν τον προσωπικό χρόνο. Ακόμη και τα μπάνια δεν έχουν πόρτα.
Οι ξυλοδαρμοί και η ψυχολογική βία είναι η μόνη «σταθερά» για αυτούς. Βασανισμοί που δεν έχουν αντικείμενο, αφού δεν τους ζητούν πληροφορίες. Και αδιάκοπη ψυχολογική βία. Η διαρκής επιτήρηση τους επιτρέπει να γνωρίζουν πλήρως τους ομήρους, να ξέρουν πού είναι ευάλωτοι, ποια βρισιά, ποια προσβολή πληγώνει περισσότερο, ποιος εξευτελισμός και ποια ταπείνωση θα πονέσει περισσότερο τους γονείς ή τα παιδιά τους όταν τους επιτρέπουν τα (σπάνια) επισκεπτήρια. Ο Σαμπάλσα περιγράφει αυτή τη διαδικασία: «Η φυσική και ψυχική πίεση δεν έχει άλλο σκοπό παρά να μας σπάσει. Αυτός είναι ο πολιτικός τους στόχος. Τα βασανιστήρια είναι μια μάχη εναντίον του ίδιου σου του εαυτού, απέναντι στις ίδιες σου τις αδυναμίες, απέναντι στην ατομικότητα, απέναντι στην ανικανότητα να ξεπεράσεις τον πόνο».
Αυτό το βιβλίο όμως του Ε. Ουιδόμπρο και του Μ. Ροσενκέφ δεν είναι η αφήγηση των βασανιστηρίων τους. Είναι πρώτα απ’ όλα η αφήγηση της αντίστασής τους. Της θέλησής τους να επιζήσουν, αλλά να επιζήσουν με αξιοπρέπεια. Της πάλης τους να διαφυλάξουν την ανθρώπινη υπόταση. Την ίδια τη ζωή. Να στηρίξουν με τη σταθερότητά τους τις οικογένειές τους. Και επειδή παραμένουν πολιτικά υποκείμενα, πολιτικοί κρατούμενοι, να στείλουν έξω το μήνυμα της αντίστασής τους ότι δεν έσπασαν, δεν παραιτούνται, συνεχίζουν.
Όταν μπήκαν στα κολαστήρια δεν άφησαν έξω κάθε ελπίδα. Μέσα στο κενό που δημιούργησαν οι βασανιστές γύρω τους έψαχναν κάτι για να κρατηθούν. Δημιουργούσαν κόσμους για να τους κατοικήσουν.

Κι αναζητούσαν την επικοινωνία με τον άλλον, για να σπάσουν την απομόνωση. Ένα ψήγμα πληροφορίας τους αρκούσε για να οικοδομήσουν ένα ολόκληρο σύμπαν, ένα κομματάκι είδησης ότι κάτι γίνεται έξω, ότι δεν τελείωσαν όλα τους στηρίζει, τους κρατά για χρόνια. Ένα φτεράκι πουλιού, ένα βότσαλο, μια μέλισσα, ένας σπόρος ευκαλύπτου που έπεσε από ένα μυρμήγκι στο ταβάνι, μια μακρινή φωνή παιδιού, ένα μικρό ρεύμα αέρα που φέρνει μυρωδιά ανθισμένης νεραντζιάς, τους αγκυρώνει στη ζωή, τους δίνει χώρο να ονειρεύονται. Ο Σεντίκ πιάνει φιλίες με έναν ποντικό, του φυλά ψίχουλα.
Κυρίως όμως ψάχνουν και βρίσκουν τρόπο να σπάσουν την απομόνωση, να επικοινωνήσουν με τον άλλον. Με ήχους. Με συνθηματικά βηξίματα. Με την ανταλλαγή μικροσκοπικών σημειωμάτων που κρύβουν στις χαραμάδες του τοίχου στο μπάνιο. Με κωδικοποιημένα χτυπήματα στον τοίχο. Έτσι ξαναβρίσκουν τον άλλον. Σκέφτονται, γράφουν, συζητούν. Τα κελιά ανοίγουν, οι τοίχοι πέφτουν. Μοιράζονται αγωνίες, ελπίδες, όνειρα. Ανταλλάσσουν πληροφορίες, κάνουν εκτιμήσεις. Σχεδιάζουν. Κάθε βήχας, κάθε λέξη, κάθε χτύπος είναι μια μικρή εκδίκηση, μια κοροϊδία στο σύστημα εγκλεισμού. Κυρίως όμως είναι ανάκτηση της ανθρώπινης υπόστασης. Δεν είναι πια πράγματα, δεν είναι ζώα, είναι ακόμη άνθρωποι. Ξαναπερνούν από το εγώ στο εμείς, ξαναβρίσκουν τη συλλογικότητα, την ταυτότητά τους. Ξαναγίνονται Τουπαμάρος.
Το βιβλίο αυτό του Νιάτο Ουιδόμπρο και του Μαουρίσιο Ροσενκέφ, είναι ένας ύμνος στη ζωή, στην ανθρωπιά, στην ακεραιότητα του πολιτικού κρατούμενου. Είναι η αφήγηση της μακριάς περιπέτειας του ανθρώπου που στον αγώνα του κατά της βαρβαρότητας. Ανάμεσα στις γραμμές του ζουν και ανασαίνουν πολιτικοί κρατούμενοι σ’ όλο τον κόσμο, από όλες τις εποχές. Περνούν με τα ανέγγιχτα όνειρά τους οι μάρτυρες του ίδιου του ουρουγουανικού λαού, οι βασανισμένοι, οι εξαφανισμένοι, όσοι έπεσαν. Γραμμένο με το κλασικό στυλ των Τουπαμάρος, απλό και βαθύ, λιτό και περιεκτικό, δένει τη λογοτεχνία με τον αγώνα. Είναι πάνω απ’ όλα ένα διαχρονικό και οικουμενικό βιβλίο μνήμης.

από: actionforliberty.files.wordpress.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου