Κυριακή, 19 Μαΐου 2013

Gilles Deleuze. Η Κοινωνία του Ελέγχου.


Ένα ενδιαφέρον άρθρο που αγγίζει απρόσμενα; την ιστορική συγκυρία. Η κοινωνία της πειθαρχίας δίνει τη θέση της στη κοινωνία του ελέγχου,όπου η πρόσβαση ως ζητούμενο αποστρέφει το βλέμμα της από τη λογική ατόμου/μάζας σε μία λογική διαιρεμένων ταυτοτήτων στην οποία οι κωδικοί πρόσβασης είναι το εισητήριο για μία κατακερματισμένη πραγματικότητα, τα άτομα ως «ψηφιακές φιγούρες» μετέχουν υπαγόμενα σε μία τεράστια επιχείρηση, που καταργεί τους παραδοσιακούς χώρους εγκλεισμού ( οικογένεια, σχολείο, στρατός, νοσοκομείο, ιδιωτική εξουσία), μετοχή που σηματοδοτεί έναν συνεχόμενο μετασχηματισμό, μία διαρκή προσαρμογή. Αυτός ο καπιταλισμός που μεταλλάσσεται και αλλάζει προσωπεία , σέρνοντας σχεδόν “από τα μαλλιά” το παλιό στο νέο, “βλέπει” τον άνθρωπο ως «χρεωστή», όντας παρόντα σε μία ανώτερη τάξη του, που δεν αγοράζει πια πρώτες ύλες με σκοπό την μεταπώληση, αντιθέτως αγοράζει τελικά προιόντα ή ξεχωριστά κομμάτια. Είναι τώρα πια οι υπηρεσίες προς πώληση και οι μετοχές προς απόκτηση που συγκεντρώνουν όλο το ενδιαφέρον. Σε αυτή τη λογική του “και το ένα και το άλλο” που έρχεται να αντικαταστήσει τη λογική του “είτε είτε”, που αναδεικνύει τον πλουραλισμό αλλά αντιπαλεύει τις ατομικές ελευθερίες και την αναδυσιοκρατική δυναμική της κοινωνίας, όπου η απόρριψη από τους “χώρους πρόσβασης”, τους “θύλακες” των αστικών κέντρων, ως αποτέλεσμα αναμέτρησης με την εξουσία ή/ και τα κέντρα της, δεν είναι απλά μία πιθανή έκβαση αλλά ένας από τους κύριους όρους του παιχνιδιού, το ζητούμενο είναι κατά πόσον στην αρχή αυτού του “παράξενου ελκυστή”, θα μπορέσουν να συγκροτηθούν οι όροι για την κατανοησή και αμέσως επόμενα τη καταστροφή του, ή αλλιώς πως από την άρνηση θα φτάσουμε στην κατάφαση.



ΙΙΙ. Πρόγραμμα


Δεν χρειαζόμαστε την επιστημονική φαντασία για να κατανοήσουμε έναν μηχανισμό ελέγχου, που θα έδινε σε κάθε στιγμή τη θέση ενός στοιχείου σε ανοιχτό περιβάλλον, ζώο σε προστατευμένη περιοχή, άνθρωπος σε επιχείρηση φορώντας ένα ηλεκτρονικό κολλάρο. Ο Φελίξ Γκουατταρί φαντάστηκε μία πόλη στην οποία ο καθένας μπορεί να αφήσει το διαμέρισμά του, το δρόμο του, τη γειτονιά του, χάρις στην ηλεκτρονική του κάρτα που θα σήκωνε τον έναν ή τον άλλο φράκτη, ενώ με τον ίδιο τρόπο η κάρτα θα μπορούσε να απορριφθεί σε μια δεδομένη μέρα ή μεταξύ συγκεκριμένων ωρών · αυτό που μετρά δεν είναι ο φράκτης , αλλά ο υπολογιστής που αποκαλύπτει τη θέση του καθενός, θεμιτή ή αθέμιτη, και επιδρά σ΄έναν οικουμενικό μετονισμό.

Η κοινωνικοτεχνική μελέτη των μηχανισμών του ελέγχου, ειδωμένων από τη στιγμή της γέννησής τους, θα όφειλε να κατηγοριοποιήσει και να περιγράψει αυτό που βρίσκεται ήδη έτοιμο να μπει στη θέση των χωρών του πειθαρχικού εγκλεισμού, του οποίου τα πάντα αναγγέλουν την κρίση. Μπορεί να ειπωθεί ότι τα παλιά μέσα, σημαντικά για τις παλιές κοινωνίες της κυριαρχίας , ξαναεμφανίζονται στη σκηνή, αλλά με τις αναγκαίες προσαρμογές. Αυτό που μετρά είναι ότι εμείς βρισκόμαστε στην αρχή κάποιου πράγματος.

Στο καθεστώς των φυλακών: η έρευνα των «υποκατάστατων» ποινών, τουλάχιστον για τη μικρή παραβατικότητα, η χρήση των ηλεκτρονικών κολλάρων που υποχρεώνουν τον καταδικασθέντα να μένει στο σπίτι του συγκεκριμένες ώρες. Στο καθεστώς της εκπαίδευσης: οι μορφές του συνεχούς ελέγχου και η πράξη της διαρκούς εκπαίδευσης στο σχολείο, η αντίστοιχη εγκατάλειψη κάθε έρευνας στα πανεπιστήμια, η εισαγωγή της «επιχείρησης» σε όλα τα επίπεδα της μαθητείας.



Στο νοσοκομειακό καθεστώς: η νέα ιατρική του «χωρίς γιατρό ούτε άρρωστος», που νοσηλεύει εν δυνάμει αρρώστους και υποκείμενους σε κίνδυνο, δεν μαρτυρά απολύτως μία πρόοδο προς την ακριβή διάγνωση , όπως λέγεται, αλλά αντικαθιστά ένα σώμα ατομικό ή αριθμητικό, με το ψηφίο μιας προς έλεγχο «διαιρεμένης» ύλης.

Στο καθεστώς της επιχειρήσης: η νέα ματαχείριση του χρήματος, των προιόντων και των ανθρώπων, δεν περνά πια από την παλιά μορφή- εργοστάσιο. Αυτά είναι τα ελάχιστα παραδείγματα, αλλά επιτρέπουν να καταλάβουμε καλύτερα τι εννοείται με την κρίση των θεσμών, δηλαδή με την προοδευτική και διάχυτη εγκατάσταση ενός νέου καθεστώτος κυριαρχίας. Μια από τις πιο σημαντικές ερωτήσεις αφορά την ανικανότητα των συνδικάτων: συνδεδεμένα σ΄ολόκληρη την ιστορία τους με τον αγώνα εναντίον των πειθαρχήσεων ή των χωρών εγκλεισμού, θα είναι σε θέση να προσαρμοστούν ή θ΄αφήσουν τη θέση τους σε νέες μορφές αντίστασης εναντίον των κοινωνιών ελέγχου; Μπορούμε να αντιληφθούμε τις πρώτες εκδηλώσεις αυτών των μελλοντικών μορφών, ικανών να απειλήσουν τις χαρές του μάρκετινγκ; Πολλοί νέοι απαιτούν παραδόξως, να τους παρέχονται «κίνητρα», αξιώνουν περιόδους μαθητείας και διαρκή εκπαίδευση σ΄αυτούς έγκειται να ανακαλύψουν, όπως οι πρόγονοι τους ανακάλυψαν, όχι χωρίς δυσκολία, τις πειθαρχίες. Οι σπείρες ενός ερπετού είναι ακόμα πιο πολύπλοκες από τις τρύπες ενός τυφλοπόντικα.


Το κείμενο του Gilles Deleuze πρωτοδημοσιεύθηκε στο γαλλικό περιοδικό «L' autre journal», τον Μάη του 1990. Περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Pourparlers ( 1972-1990), εκδόσεις Minuit, Παρίσι 1990.

παρατίθεται στο Deleuze Gilles, Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ, Ελευθεριακή Κουλτούρα,2001, Αθήνα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου